लोकनेते स्व. विनायकराव मेटे : संघर्षातून उभा राहिलेला बीडचा बुलंद आवाज- श्री बाजीराव नवनाथ ढाकणे

लोकनेते स्व. विनायकराव मेटे : संघर्षातून उभा राहिलेला बीडचा बुलंद आवाज

- श्री बाजीराव नवनाथ ढाकणे

बीड जिल्हा समन्वयक,

महा एनजिओ फेडरेशन, महाराष्ट्र

१४ ऑगस्ट : स्मृतिदिनानिमित्त विनम्र अभिवादन

“काही माणसं आयुष्यातून निघून जातात; पण त्यांच्या विचारांचा, संघर्षाचा आणि माणुसकीचा ठसा कायम आपल्या सोबत राहतो.”

बीड जिल्ह्याच्या राजकीय, सामाजिक आणि सार्वजनिक जीवनात आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटविणारे लोकनेते स्व. विनायकराव मेटे साहेब हे आज आपल्यात प्रत्यक्ष नसले, तरी त्यांच्या कार्याच्या आठवणी आणि त्यांनी उपस्थित केलेले प्रश्न आजही जिवंत आहेत. १४ ऑगस्ट २०२२ रोजी त्यांच्या अकाली निधनाने महाराष्ट्राने एक आक्रमक, अभ्यासू आणि सामाजिक प्रश्नांसाठी सातत्याने संघर्ष करणारा नेता गमावला.

आज १४ ऑगस्ट पुन्हा एकदा आला आहे. साहेबांच्या स्मृतींना उजाळा देताना मनात असंख्य आठवणी दाटून येतात. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील संघर्षशीलता, माणसांशी असलेली आपुलकी, स्पष्टवक्तेपणा आणि आपल्या ध्येयासाठी शेवटपर्यंत लढण्याची वृत्ती आजही प्रेरणा देत राहते.

बीडच्या मातीतून महाराष्ट्राच्या राजकारणात

स्व. विनायकराव मेटे यांचा जन्म ३० जून १९७० रोजी बीड जिल्ह्यातील केज तालुक्याच्या राजेगाव येथे झाला. अत्यंत सामान्य परिस्थितीतून त्यांनी सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात केली. संघर्षातून स्वतःची वाट निर्माण करत त्यांनी सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.

मराठवाड्यासारख्या दुष्काळग्रस्त भागातून आलेल्या मेटे यांनी ग्रामीण भागातील सामान्य माणसाच्या अडचणी जवळून अनुभवल्या. त्यामुळे त्यांच्या राजकीय वाटचालीत ग्रामीण समाज, शेतकरी, तरुण आणि मराठा समाजाच्या प्रश्नांना विशेष स्थान मिळाले.

शिवसंग्रामची स्थापना आणि संघटनात्मक कार्य

विनायकराव मेटे यांनी शिवसंग्राम या संघटनेच्या माध्यमातून सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात आपले स्वतंत्र व्यासपीठ उभे केले. संघटन उभी करणे, कार्यकर्त्यांना जोडणे आणि विविध सामाजिक प्रश्नांवर आंदोलनात्मक भूमिका घेणे, हे त्यांच्या कार्याचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य होते.

त्यांनी महाराष्ट्राच्या विविध भागांत कार्यकर्त्यांचे जाळे निर्माण केले. सामान्य कार्यकर्त्याशी थेट संवाद साधणारा नेता अशी त्यांची प्रतिमा निर्माण झाली.

मराठा आरक्षणासाठी सातत्यपूर्ण संघर्ष

विनायकराव मेटे यांची सर्वाधिक ओळख मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नासाठी सातत्याने आवाज उठविणारे नेते म्हणून झाली. मराठा समाजाला आरक्षण मिळावे, समाजातील आर्थिक आणि शैक्षणिकदृष्ट्या मागास घटकांना संधी मिळावी, या मागणीसाठी त्यांनी अनेक वर्षे संघर्ष केला.

महाराष्ट्रात मराठा क्रांती मोर्चांच्या आयोजनामध्येही त्यांची महत्त्वाची भूमिका राहिली. त्यांच्या निधनाच्या दिवशीही ते मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नासंदर्भातील बैठकीसाठी मुंबईकडे जात होते, अशी वृत्तांतांमध्ये नोंद आहे.

त्यामुळे त्यांचे राजकीय आयुष्य आणि मराठा समाजाच्या प्रश्नांसाठीचा संघर्ष यांचा अतूट संबंध राहिला.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्मारकासाठी भूमिका

छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या अरबी समुद्रातील प्रस्तावित स्मारकाच्या प्रश्नातही विनायकराव मेटे यांनी सक्रिय भूमिका घेतली होती. या विषयाशी संबंधित समितीचे नेतृत्व करण्याची जबाबदारीही त्यांच्यावर होती.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांमधून प्रेरणा घेऊन सामाजिक न्याय, स्वाभिमान आणि विकासाच्या प्रश्नांवर काम करण्याची भूमिका त्यांनी मांडली.

विधानपरिषदेतील प्रदीर्घ राजकीय कारकीर्द

विनायकराव मेटे यांनी महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य म्हणून अनेक वर्षे काम केले. त्यांनी पाच वेळा विधानपरिषद सदस्यत्व मिळविण्याचा विक्रम केला होता.

विधानपरिषदेत त्यांनी मराठा आरक्षण, सामाजिक प्रश्न, ग्रामीण भागातील विकास, शेतकरी आणि तरुणांच्या प्रश्नांवर आवाज उठविला.

राजकारणातील पक्षीय समीकरणे बदलत असतानाही त्यांनी आपल्या स्वतंत्र राजकीय अस्तित्वाची जपणूक केली. त्यांचा प्रवास हा महाराष्ट्राच्या राजकारणातील संघर्षशील नेतृत्वाचा एक महत्त्वाचा अध्याय मानला जातो.

माणसे जोडणारा नेता

विनायकराव मेटे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे माणसे जोडण्याची त्यांची क्षमता.

कार्यकर्ता असो किंवा सामान्य नागरिक—त्याच्याशी संवाद साधताना ते आपलेपणाने वागत असत, अशी माझ्यासह सहकाऱ्यांची आणि कार्यकर्त्यांची भावना आहे. राजकारणात मतभेद असू शकतात; मात्र व्यक्तिगत संबंध जपण्याची त्यांची शैली अनेकांच्या स्मरणात आहे.

त्यांच्या संपर्कात आलेल्या असंख्य कार्यकर्त्यांसाठी मेटे साहेब केवळ राजकीय नेते नव्हते, तर मार्गदर्शक आणि आधार देणारे व्यक्तिमत्त्व होते.

बीड जिल्ह्यासाठीची तळमळ

बीड जिल्हा ही त्यांची कर्मभूमी होती. बीड आणि मराठवाड्याच्या विकासासाठी त्यांनी सातत्याने प्रश्न उपस्थित केले. दुष्काळ, रोजगार, शेतकरी, ग्रामीण विकास, तरुणांचे प्रश्न आणि सामाजिक विकास याबाबत त्यांनी विविध व्यासपीठांवर आवाज उठविला.

बीड जिल्ह्याने यापूर्वी लोकनेते गोपीनाथ मुंडे यांच्यासारखे मोठे नेतृत्व गमावले होते. त्यानंतर विनायकराव मेटे यांच्या निधनानेही जिल्ह्यात मोठी राजकीय आणि सामाजिक पोकळी निर्माण झाल्याची भावना व्यक्त झाली होती.

अचानक आलेला काळा दिवस

१४ ऑगस्ट २०२२ हा दिवस महाराष्ट्रासाठी आणि विशेषतः बीड जिल्ह्यासाठी अत्यंत दुःखद ठरला.

विनायकराव मेटे हे मुंबईच्या दिशेने जात असताना मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्गावर त्यांच्या वाहनाला पहाटेच्या सुमारास अपघात झाला. भाताण/माडप बोगद्याजवळ झालेल्या या अपघातात त्यांना गंभीर दुखापत झाली. त्यांना नवी मुंबईतील एमजीएम रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र उपचारादरम्यान त्यांचे निधन झाले.

ते केवळ ५२ वर्षांचे होते. त्यांच्या अकाली निधनाने महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रावर शोककळा पसरली.

विशेष म्हणजे, ज्या सामाजिक प्रश्नासाठी ते आयुष्यभर संघर्ष करत होते, त्याच मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नासंदर्भातील बैठकीसाठी ते मुंबईकडे निघाले होते. ही बाब त्यांच्या ध्येयाशी असलेल्या बांधिलकीची जाणीव करून देते.

एक अपूर्ण राहिलेला संघर्ष

मेटे साहेबांच्या निधनानंतर अनेकांनी एकच भावना व्यक्त केली—एक लढवय्या आवाज अचानक शांत झाला.

त्यांनी उपस्थित केलेले प्रश्न, सुरू केलेली आंदोलने, कार्यकर्त्यांना दिलेली दिशा आणि सामाजिक प्रश्नांबाबतची त्यांची भूमिका हीच त्यांच्या कार्याची खरी ओळख आहे.

एखाद्या व्यक्तीचे आयुष्य किती मोठे होते यापेक्षा त्याने समाजासाठी किती मोठे कार्य केले, हे महत्त्वाचे असते. विनायकराव मेटे यांच्या बाबतीत हे अगदी तंतोतंत लागू होते.

आजही आठवतात साहेब...

साहेब, आज पुन्हा १४ ऑगस्ट आला आहे...

पण मन अजूनही त्या पहाटेच्या धक्क्यातून पूर्णपणे सावरलेले नाही.

तुमच्यासोबत घालवलेले क्षण, तुमचे बोलणे, तुमचा स्पष्ट स्वभाव, कार्यकर्त्यांशी असलेला जिव्हाळा आणि कोणत्याही संकटासमोर खंबीरपणे उभे राहण्याची तुमची वृत्ती आजही स्मरणात आहे.

तुमच्याकडे येणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीशी आपुलकीने संवाद साधण्याची तुमची शैली अनेकांच्या मनात कायमची कोरली गेली आहे.

आज तुम्ही प्रत्यक्ष सोबत नाहीत; त्यामुळे निर्माण झालेली पोकळी कधीच भरून निघणार नाही. मात्र तुमचे विचार, तुमचा संघर्ष आणि समाजासाठी काम करण्याची प्रेरणा पुढच्या पिढ्यांना दिशा देत राहील.

स्मृतींची खरी आदरांजली

स्व. विनायकराव मेटे साहेबांना खरी आदरांजली म्हणजे केवळ त्यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करणे नव्हे; तर त्यांनी ज्या सामाजिक प्रश्नांसाठी संघर्ष केला, त्या प्रश्नांवर सकारात्मक आणि लोकशाही मार्गाने काम करणे होय.

सामाजिक न्याय, शिक्षण, रोजगार, ग्रामीण विकास, तरुणांचे प्रश्न आणि वंचित घटकांच्या हक्कांसाठी काम करत राहणे, हीच त्यांच्या स्मृतींना खरी मानवंदना ठरेल.

साहेबांच्या स्मृतींना विनम्र अभिवादन!

लोकनेते स्व. विनायकराव मेटे साहेबांचे जीवन म्हणजे संघर्ष, संघटन, सामाजिक बांधिलकी आणि ध्येयासाठी अखेरपर्यंत लढण्याची प्रेरणा आहे.

त्यांनी दिलेली साथ, विश्वास आणि समाजाकडे पाहण्याची दृष्टी हीच त्यांच्या सहकाऱ्यांसाठी आणि कार्यकर्त्यांसाठी मोठी ठेव आहे.

तुमची उणीव कधीच भरून निघणार नाही;

पण तुमच्या आठवणी आणि तुमच्या कार्याची प्रेरणा कधीच कमी होणार नाही.

लोकनेते स्व. विनायकराव मेटे साहेबांना त्यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त कोटी कोटी नमन!

– श्री बाजीराव नवनाथ ढाकणे

बीड जिल्हा समन्वयक,

महा एनजिओ फेडरेशन, महाराष्ट्र