त्यागमूर्ती माता रमाई आंबेडकर(१२८ वी जयंती विशेष)
भारतीय समाजक्रांतीच्या इतिहासात भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे नाव जसे तेजस्वीपणे झळकते, तसेच त्या क्रांतीच्या मूक शिल्पकार म्हणून त्यागमूर्ती माता रमाई आंबेडकर यांचे स्थानही तितकेच महत्त्वाचे आहे.माता रमाई म्हणजे केवळ बाबासाहेबांच्या पत्नी नव्हे, तर त्यांनी उभारलेल्या सामाजिक क्रांतीच्या वाटेवर शांतपणे, निष्ठेने आणि त्यागाने साथ देणारी महान स्त्री होती.
माता रमाईंचा जन्म ७ फेब्रुवारी १८९८ रोजी झाला. अत्यंत साध्या परिस्थितीत त्यांचे बालपण गेले. शिक्षणाच्या फारशा संधी नसतानाही त्यांनी जीवनातून मिळणाऱ्या अनुभवांतून प्रगल्भता, संयम आणि सहनशीलता आत्मसात केली. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याशी विवाह झाल्यानंतर त्यांच्या आयुष्याला संघर्षांचे, उपेक्षेचे आणि कठोर वास्तवाचे अनेक पदर लाभले; मात्र माता रमाई यांनी कधीही तक्रार केली नाही, उलट त्या प्रत्येक संकटात बाबासाहेबांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभ्या राहिल्या.
बाबासाहेबांचे शिक्षण, संशोधन, चळवळी, परदेशातील वास्तव, आर्थिक अडचणी—या सर्व काळात रमाई यांनी संसाराची संपूर्ण जबाबदारी आपल्या खांद्यावर घेतली. अनेकदा उपाशीपोटी राहूनही बाबासाहेबांचे शिक्षण थांबू नये, यासाठी त्यांनी स्वतःच्या वेदनांना गप्प ठेवले. त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठा त्याग म्हणजे स्वतःच्या इच्छांपेक्षा समाजाच्या उद्धाराला प्राधान्य देणे.
रमाई आंबेडकर यांनी अस्पृश्यतेचा दाह प्रत्यक्ष अनुभवला होता. समाजाकडून होणारा अपमान, अवहेलना आणि दुर्लक्ष त्यांनी शांतपणे सहन केले. बाबासाहेबांवर होणाऱ्या टीका, विरोध आणि कटकारस्थानांचे चटके त्यांनाही बसत होते; मात्र त्यांनी कधीही बाबासाहेबांच्या ध्येयावर शंका घेतली नाही. उलट “तुम्ही जे करता आहात ते या देशासाठी आवश्यक आहे” असा आत्मविश्वास त्यांनी बाबासाहेबांना दिला.
त्यांच्या जीवनात दुःखांचे प्रमाण अधिक होते—अपत्यवियोग, आजारपण, दारिद्र्य—तरीही रमाई कधीही खचल्या नाहीत. त्यांचे संपूर्ण जीवन म्हणजे त्याग, समर्पण, सहनशीलता आणि निस्वार्थ प्रेमाचे जिवंत उदाहरण आहे. बाबासाहेबांनी अनेकदा आपल्या भाषणांतून आणि लेखनातून रमाईंच्या योगदानाचा ऋणनिर्देश केला आहे, हेच त्यांच्या महानतेचे द्योतक आहे.
आज आपण बाबासाहेबांच्या विचारांवर चालताना, त्यांच्या यशाचा गौरव करताना, त्या यशामागील शांत तपस्विनी रमाई आंबेडकर यांचे स्मरण करणे तितकेच आवश्यक आहे. स्त्री-सक्षमीकरण, आत्मसन्मान आणि सामाजिक न्याय यांचे मूर्त रूप म्हणजे माता रमाई आंबेडकर होत.
१२८ व्या जयंतीनिमित्त त्यांना अभिवादन करताना, त्यांच्या जीवनातून आपण एक महत्त्वाचा धडा घ्यायला हवा—क्रांती घडवण्यासाठी केवळ व्यासपीठावर उभे राहणे पुरेसे नसते, तर पडद्यामागे उभे राहून त्याग करणारी माणसेही तितकीच महान असतात.
माता रमाई आंबेडकर यांचे जीवन प्रत्येक स्त्रीसाठी प्रेरणादायी आहे आणि प्रत्येक समाजासाठी दिशादर्शक आहे. त्यांचे स्मरण म्हणजे सामाजिक न्यायाच्या लढ्याला नवी ऊर्जा देणे होय.
त्यागमूर्ती माता रमाई आंबेडकर यांना १२८ व्या जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन!
बालाजी जगतकर (पत्रकार) परळी, बीड. 9960174697 /7020541700
Comments
Post a Comment